Hele tekst Haags klimaatmanifest

Haags Klimaatmanifest

Voor een duurzaam mooie, veilige en rechtvaardige stad achter de duinen

Inleiding: Haagse Klimaatcoalitie voor duurzame stad en beschaving

Wij, burgers en organisaties in Den Haag, maken ons ernstige zorgen over de toekomst van onze mooie stad aan zee. Niet alleen over de toekomst van onze eigen stad, maar ook over die van de gehele Randstad en zelfs die van de hele mensheid en haar beschaving, waar wij ons onlosmakelijk mee verbonden weten. We bevinden ons niet alleen in een grote financieel-economische crisis, maar tevens in een nog veel fundamentelere klimaat- en ecologische crisis. Deze crisis werpt een dreigende schaduw over onze toekomst, maar we zien volop mogelijkheden om die dreiging af te wenden en om te zetten in wenkende visies op een duurzame en rechtvaardige samenleving. We sluiten ons daarom vanaf de wereldwijde actiedag op 10 oktober 2010 (10-10-10) aaneen in een Haagse Klimaatcoalitie, als deel van een mondiale klimaatcoalitie in opbouw. Alleen door in zo’n coalitie samen te werken, denken we de grote risico’s van o.a. de door mensen veroorzaakte opwarming van de aarde nog zoveel mogelijk te kunnen beperken en de omslag naar een duurzame en rechtvaardige samenleving op tijd te kunnen realiseren.

Klimaat- en ecologische crisis bedreigen ons welzijn

Klimaat- en natuurwetenschappers vertellen ons dat onze huidige manier van leven volstrekt niet duurzaam is. Onze ecologische voetafdruk is aanzienlijk groter dan wat de aarde duurzaam kan dragen. Het klimaat warmt op, de zeespiegel stijgt, de biodiversiteit neemt af, grondstoffen worden schaarser, het risico op water- en voedseltekorten neemt toe, evenals het risico op grote migratiestromen en gewelddadige conflicten (zie o.a. www.ipcc.ch). De wereldbevolking en wereldconsumptie groeien nog altijd, maar de fysieke grenzen van de groei lijken bereikt, zoals de Club van Rome al in 1972 voorzag en prominente wetenschappers onlangs nog eens bevestigden (www.stockholmresilience.org/planetary-boundaries). Ons huidige economische systeem levert in welvarende landen geen extra welzijn op en laat vaak zowel binnen als tussen landen ongelijkheid onrechtvaardig toenemen. Waar we aan de ene kant steeds vaker overconsumptie zien, groeit aan de andere kant de armoede. Ook die toenemende ongelijkheid en onrechtvaardigheid vergroot de kans op conflicten en geweld.

Geen eiland, maar verbonden met de wereld

Den Haag is onze prachtige stad achter de duinen. Een ‘wereldstad aan zee’ en een ‘internationale stad van recht, vrede en veiligheid’, zoals we onszelf graag promoten. Maar de zeespiegel stijgt en het risico bestaat dat Den Haag en de Randstad op een termijn van eeuwen onvermijdelijk in zee zullen verdwijnen. Wetenschappelijk is dat risico moeilijk precies vast te stellen, maar uit voorzorg willen we dit risico zo beperkt mogelijk houden. Al ver voor die tijd kunnen water- en voedseltekorten, evenals de stijgende zeespiegel, op allerlei plaatsen in de wereld voor toenemende spanningen en onrechtvaardigheden zorgen, die kunnen uitmonden in grootschalige migratie, geweld en oorlog. Ons lot is zo direct verbonden met dat van de rest van de mensheid. Als stad en als mensheid hebben we nu nog volop de mogelijkheid om te voorkomen dat de ergste doemscenario’s werkelijkheid worden. Daarvoor zullen we met elkaar zo snel mogelijk de transitie naar een duurzame en rechtvaardige levenswijze moeten zien te realiseren, zoals beschreven door o.a. Peter Tom Jones en Vicky De Meyere in Terra Reversa en Tim Jackson in Welvaart zonder groei (www.hitte.nu). Den Haag als ‘Stad van Recht, Vrede en Veiligheid’ heeft in onze ogen een bijzondere verantwoordelijkheid om bij die ambitie het voortouw te nemen.

Gevaarlijke omslagpunten in zicht

Klimaatwetenschappers en ecologen waarschuwen dat we al in de komende tien jaar belangrijke natuurlijke omslagpunten kunnen bereiken met mogelijk grote en onomkeerbare gevolgen. Zo smelt het zeeijs in het Noordpoolgebied razendsnel, waardoor het vrijkomende zeewater meer zonlicht absorbeert, wat weer de opwarming en het smeltproces versterkt. Ook het landijs op Groenland begint hierdoor te smelten, wat uiteindelijk tot zeven meter zeespiegelstijging kan leiden. Dat proces kan al snel onomkeerbaar worden en vervolgens ook het smeltproces op Antarctica versnellen en onomkeerbaar maken, wat uiteindelijk tot een ijsvrije planeet en circa 70 meter zeespiegelstijging kan leiden (volgens o.a. klimaatwetenschappers als Jim Hansen en Pier Vellinga). Door de complexiteit en inertie in het klimaatsysteem is moeilijk vooraf vast te stellen waar die omslagpunten precies liggen. Pas achteraf en met decennia vertraging wordt dat duidelijk, maar dan is het al te laat om er nog iets aan te kunnen doen. We hebben daarom geen tijd te verliezen.

Zo snel mogelijk terug naar 350 ppm voor klimaatrechtvaardigheid

NASA-directeur Jim Hansen, de beroemdste klimaatwetenschapper ter wereld, en steeds meer belangrijke collega-wetenschappers menen dat we de CO2-concentratie in de atmosfeer zo snel mogelijk moeten terugbrengen van de huidige circa 390 ppm (parts per million/deeltjes per miljoen) tot minimaal circa 350 ppm om de meeste van deze omslagpunten nog te kunnen vermijden en een redelijke kans te hebben de mondiale opwarming tot onder de 2 à 1,5˚C te beperken. Dit is nodig om onder meer grote, snelle en onomkeerbare zeespiegelstijging en massale uitsterving van plant- en diersoorten nog zoveel mogelijk te voorkomen (www.giss.nasa.gov/research/briefs/hansen_13). Daarvoor zullen we onze uitstoot van broeikasgassen wereldwijd zo snel mogelijk tot nul moeten reduceren, het liefst nog voor 2050. Dit lijkt technisch en economisch niet bij voorbaat onmogelijk als we daarvoor mondiaal de politieke wil kunnen opbrengen. Momenteel stijgt de CO2-concentratie in de atmosfeer nog met meer dan 2 ppm per jaar. Die zal pas langzaam gaan dalen als we onze uitstoot mondiaal meer dan gehalveerd hebben. Die daling zullen we zo snel mogelijk moeten realiseren als we het risico op het bereiken van gevaarlijke omslagpunten nog tot enigszins aanvaardbare proporties willen beperken. Hoe langer we boven de 350 ppm blijven, hoe gevaarlijker (qua opwarming, maar ook qua verzuring van de oceaan). Aangezien in het algemeen rijkere landen per persoon veel meer CO2 uitstoten en uitgestoten hebben dan armere landen, zullen zij hun uitstoot ook veel sneller moeten reduceren dan die armere landen. Arme landen zijn in het algemeen ook veel kwetsbaarder voor de gevolgen van de opwarming. Meer dan 100 (vooral armere) landen willen dan ook dat het doel van 350 ppm en 1,5˚C opgenomen wordt in een nieuw mondiaal klimaatakkoord. Vooral de rijkere landen verzetten zich hiertegen. Dit is een kwestie van internationale en intergenerationele rechtvaardigheid.

Den Haag klimaatneutraal in 2040: meer welzijn en minder overconsumptie

Het nieuwe Haagse coalitieakkoord van 21 mei 2010 spreekt de ambitie uit om als Den Haag in 2040 klimaatneutraal te zijn. Dat wil zeggen dat we dan zo goed als geen broeikasgassen meer uitstoten om op die manier de opwarming van de aarde zo snel mogelijk tot staan te kunnen brengen, uiteraard onder voorwaarde dat andere steden en landen hetzelfde doen. Deze ambitie is nodig en onderschrijven wij om ook voor onze kinderen en kleinkinderen een leefbare stad en planeet mogelijk te maken. Om die ambitie te realiseren zullen we onze uitstoot van CO2 en andere broeikasgassen in de komende 30 jaar tot zo goed als nul moeten terugbrengen, of misschien zelfs nog eerder. Dat vergt een enorm snelle transitie van onze hele manier van leven en economie bedrijven (zie bv. www.neweconomics.org en www.economytransformers.com). We zullen moeten erkennen dat oneindige fysieke groei op een eindige planeet niet mogelijk is. We zullen onze economie en levenswijze aan die realiteit moeten aanpassen. Hoe precies is moeilijk direct te zeggen, maar daar zullen we zo snel mogelijk gezamenlijk een antwoord op moeten vinden. Wij denken dat dit kan op een manier die onze levenskwaliteit ten goede komt, want de huidige consumptie is veelal overconsumptie en tast onze levenskwaliteit vaak juist aan, zo blijkt uit internationaal onderzoek.

Iedereen nodig voor snelle transitie naar duurzame economie en cultuur

Het realiseren van deze snelle transitie is een grote uitdaging, een uitdaging die wij, burgers en organisaties van Den Haag, graag willen aangaan. Wij roepen onze medeburgers en –organisaties op samen met ons hetzelfde te doen. Onze democratisch gekozen vertegenwoordigers hebben in meerderheid de ambitie uitgesproken om als stad in 2040 klimaatneutraal te zijn. Om die ambitie te realiseren, en zo nodig en mogelijk zelfs nog aan te scherpen, zijn draagvlak en een cultuurverandering nodig, waaraan wij allemaal onze steen kunnen en moeten bijdragen. Dat vraagt onder meer om een stadsbrede discussie over wat we verstaan onder een ‘rechtvaardige stad’ en hoe we de kosten en baten van zulk ambitieus klimaatbeleid op een eerlijke manier verdelen. Wij zullen in Den Haag vooral onze energieproductie zo snel mogelijk moeten verduurzamen en zoveel mogelijk energie moeten besparen. Dat is nodig voor het klimaat, maar vermindert tevens onze afhankelijkheid van oliestaten, bespaart energiekosten en maakt ons minder kwetsbaar voor de steeds verder stijgende olieprijzen. Ook zal de lucht in de stad erdoor verbeteren, wat goed is voor de gezondheid van de Hagenaar. Het zal ons bovendien veel ‘groene’ banen opleveren en zo onze economie helpen verduurzamen, zodat we ook over 50 en 100 jaar nog werk en inkomen hebben. De mogelijkheden voor energiebesparing en duurzame energieproductie liggen voor het oprapen. We kunnen onze woningen en kantoren grootschalig isoleren, wat zich vaak al op korte termijn terugverdient via een lagere energierekening. Daarvoor zijn onder meer een centraal adviesloket en slimme financieringsregelingen belangrijk. We kunnen bewuster kiezen wanneer en hoe we ons verplaatsen: per fiets, openbaar vervoer of auto? Een snelle omschakeling naar elektrisch vervoer op duurzaam opgewekte elektriciteit lijkt de kortste route naar mobiliteit zonder CO2-uitstoot. Onder meer windparken op zee, zonnepanelen op daken, zonnekrachtcentrales in de Sahara en aardwarmte lijken in combinatie met een slim elektriciteitsnet cruciaal om onze energie zo snel mogelijk volledig duurzaam te kunnen opwekken. Daarnaast moeten we lokaal en mondiaal ontbossing zoveel mogelijk tegengaan en zoveel mogelijk bomen planten om CO2-uitstoot te verminderen en CO2-opslag te bevorderen. Op het gebied van voedselproductie en –consumptie is het belangrijk om de omslag te maken naar meer lokaal geproduceerd, seizoensgebonden en vegetarisch eten.

Overheid: stimuleer naast technische innovatie ook gedragsinnovatie

Energiebesparing vereist naast technische innovatie ook gedragsverandering (anders gaat de besparing via het zogenoemde ‘rebound-effect’ weer verloren). Voor beide zijn stimulerende prikkels en regelgeving nodig, zowel op stedelijk, als op landelijk, Europees en mondiaal niveau. Het heeft geen zin als we thuis energie en geld besparen, maar dat via bv. extra vliegreizen weer teniet doen. Het heeft ook weinig zin als een deel van de burgers vrijwillig zijn gedrag verandert, maar de rest daartoe niet bereid is. Beprijzing en limitering van CO2-uitstoot zijn cruciaal om zowel technische als gedragsinnovatie te stimuleren en waar nodig af te dwingen. We roepen ons gemeentebestuur dan ook met nadruk op zich hiervoor sterk in te zetten, zowel op lokaal als via intensieve lobbies op bovenlokaal niveau.

We starten met 10% CO2-reductie in 2010

Als Haagse burgers en organisaties willen we met elkaar en de gemeente snel aan de slag om de ambitie ‘klimaatneutraal in 2040’ te realiseren. Om te beginnen sluiten we ons daarom aan bij de landelijke en internationale 10:10-campagne (www.1010nl.org) om vanaf 2010 in een jaar tijd als individuen en organisaties 10% minder CO2 uit te stoten, als eerste stap op weg naar minimaal 40% CO2-reductie in 2020 (i.p.v. het huidige doel van 30% in 2020), 80% in 2030 en 100% in 2040. We sluiten ons bovendien aan bij de mondiale 350-campagne (www.350.org), die internationaal lobbiet en actievoert om het doel van 350 ppm mondiaal vast te stellen en te realiseren. Op 10 oktober 2010 doen we mee aan de grote mondiale actiedag om het belang van de 10:10- en 350-campagnes breed onder de aandacht te brengen. We roepen ons gemeentebestuur op zich ook bij deze campagnes aan te sluiten, deze doelen over te nemen en daarvoor op strategische plekken nationaal en internationaal te lobbyen. Met name onze burgemeester zou hierbij als boegbeeld van Den Haag ‘Stad van Recht, Vrede en Veiligheid’ een belangrijke rol kunnen spelen. Hij kan het 350-doel onder meer bepleiten via het Europese burgemeestersconvenant en Eurocities.

Op weg naar een rechtvaardige en duurzame samenleving, lokaal en mondiaal

Intussen bekijken we mogelijke vervolgstappen. We denken als eerste aan het opstellen van een Haagse Urgenda, een urgente agenda om de stad zo snel mogelijk klimaatneutraal en rechtvaardig duurzaam te maken, naar voorbeeld van de landelijke Stichting Urgenda (www.urgenda.nl). Ook willen we ons aansluiten bij de landelijke alliantie van maatschappelijke organisaties voor een Fair & Green Deal (www.alliantiefairgreendeal.org), die voorstellen doet voor een solidaire en duurzame economie als uitweg uit de huidige financieel-economische en ecologische crises. Als praktische invulling op lokaal niveau willen we van Den Haag een ‘transitiestad’ maken en ons aansluiten bij de internationale beweging van Transition Towns (www.transitiontowns.nl) om onze steden zo snel mogelijk klimaatneutraal, klimaatbestendig en onafhankelijk van fossiele brandstoffen te maken. In internationaal verband willen we ons aansluiten bij het Earth Charter (Handvest van de Aarde), een initiatief van onder meer Ruud Lubbers, Koningin Beatrix en Michael Gorbatsjov, gericht op het bevorderen van een aantal fundamentele ethische principes om in de 21e eeuw een rechtvaardige, duurzame en vreedzame wereldwijde gemeenschap te realiseren (www.earthcharter.nl).

Sluit u aan en onderteken

We streven naar een zo breed mogelijke Haagse Klimaatcoalitie, waarbij burgers, maatschappelijke organisaties, scholen, kerken, vakbonden, bedrijven en anderen zich kunnen aansluiten. Dus zegt het voort en sluit u aan door het Haags Klimaatmanifest hieronder te ondertekenen.